Kategorie produktów

Masz pytania?

PSA

Inne nazwy: Antygen swoisty dla stercza (ang. prostate specific antigen – PSA), całkowity PSA i frakcje/izoformy: wolny PSA, skompleksowany
Pokrewne badania: Posiew moczu

Co to jest? PSA jest białkiem (glikoproteiną) wytwarzanym przez komórki nabłonkowe kanalików gruczołu krokowego niezależnie od ich stanu klinicznego (prawidłowe, zmienione hyperplastycznie, rak prostaty i jego przerzuty). U chorych na raka prostaty proces uwalniania PSA z komórek jest znacznie nasilony, dlatego oznaczenie jego stężenia znalazło zastosowanie jako marker nowotworowy w badaniach przesiewowych oraz monitorowaniu przebiegu i leczenia raka stercza, a także w kontroli chorych po leczeniu celem wczesnego wykrycia. Jest ono dobrym, choć nie idealnym miernikiem choroby. Podwyższony poziom PSA związany jest głównie z rakiem stercza, jednak może być też stwierdzany w przypadku zapalenia tego gruczołu lub przy jego łagodnym rozroście (BPH). U wszystkich mężczyzn poziom antygenu wzrasta wraz z wiekiem.

PSA jest wytwarzane przede wszystkim przez komórki stercza - małego gruczołu otaczającego cewkę moczową mężczyzny i wytwarzającego płyn, wchodzący następnie w skład nasienia. Znaczna część PSA wytwarzanego przez gruczoł krokowy uwalniana jest właśnie do tego płynu gdzie spełnia istotne funkcje dla stworzenia warunków sprzyjających ruchliwości plemników. W warunkach fizjologicznych niewielkie ilości PSA przedostają się do krwiobiegu. PSA we krwi występuje w dwóch formach: wolnej - niezwiązanej i skompleksowanej (związanej z białkami osocza, głównie z alfa-1 antychymotrypsyną). Najczęściej oznacza się stężenie PSA całkowitego, czyli sumę wolnego PSA i cPSA (PSA związanego z białkami osocza). Zlecenie przez lekarza”badanie PSA” oznacza wykonanie PSA całkowitego.

Oznaczenia: wolnego lub skompleksowanego PSA, wyliczenia odsetkowej zawartości frakcji wolnego PSA, skompleksowanego PSA w stosunku do całkowitego PSA powinny być osobno zlecane. Badania odsetkowej zawartości tych form antygenu stosuje się dla podniesienia efektywności oceny czy podwyższony poziom antygenu spowodowany jest obecnością nowotworu, czy też nie. Rola obydwu oznaczeń polega na możliwości lepszego różnicowania pomiędzy rakiem a innymi chorobami gruczołu krokowego, ponieważ wiadomo, że odsetkowa zawartość wolnego PSA (f/tPSA) wykazuje wyraźną zależność od stanu klinicznego badanych. U chorych z rakiem stercza odsetkowa zawartość wolnego PSA (f/tPSA) jest zazwyczaj istotnie niższa aniżeli u zdrowych mężczyzn czy chorych z łagodnym rozrostem gruczołu. Natomiast odsetkowa zawartość skompleksowanego PSA (c/tPSA) jest u znacznego odsetka chorych na raka stercza istotnie wyższa.

Stężenie PSA nie stanowi podstawy dla rozpoznania raka stercza. Rozpoznanie nowotworu może być ustalone jedynie na podstawie badania mikroskopowego materiału komórkowego uzyskanego drogą biopsji lub podczas operacji. Decyzję o konieczności wykonania biopsji podejmuje się w oparciu o oznaczenie całkowitego PSA oraz badanie per rectum (DRE). Badania te przeprowadzane są w celu uniknięcia zbędnych biopsji oraz wykrycia “klinicznie istotnego” nowotworu stercza tj. we wczesnych stadiach zaawansowania, w których nie rozprzestrzenił się on jeszcze na inne organy. Termin “klinicznie istotny” jest tu ważny, ponieważ wraz z wiekiem rośnie liczba zachorowań na raka stercza, jednak w wielu przypadkach rozwija się on bardzo powoli. Zadaniem lekarza jest wykrycie nowotworu, jak również różnicowanie pomiędzy przypadkami wolno rozwijającymi się, a nowotworami agresywnymi, które mogą rozrastać się i dawać odległe przerzuty w stosunkowo krótkim czasie. Jest to istotny problem, ponieważ rozpoznanie nowotworu agresywnego w przypadkach nowotworu wolno rozwijającego się może wiązać się z zastosowaniem zbyt agresywnych metod leczenia. W niektórych przypadkach tego rodzaju leczenie może powodować efekty niepożądane, takie jak impotencja i nietrzymanie moczu. Oznaczenie PSA wraz z badaniem per rectum pozwalają na wykrycie większości przypadków nowotworu stercza, lecz zazwyczaj na ich podstawie nie można przewidzieć przebiegu choroby.

Cel badania  Oznaczenia PSA wykonuje się jako badanie przesiewowe w celu wykrycia raka prostaty (inaczej zwanego gruczołem krokowym lub sterczą) u mężczyzn (powyżej 50 roku życia, względnie przy uwarunkowaniach rodzinnych powyżej 40 roku życia), w celu oceny celowości wykonania biopsji gruczołu krokowego, a także dla monitorowania leczenia u chorych na raka stercza, jak i w kontroli chorych po leczeniu celem wczesnego wykrycia nawrotu choroby (wznowa miejscowa i/lub odległe przerzuty).

Kto i kiedy powinien się badać Oznaczenia stężenia PSA powinno się wykonywać u mężczyzn po 50 roku życia, ponieważ w tej grupie częstość występowania raka stercza wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem. Brak jest jednoznacznych opinii odnośnie do częstotliwość wykonywania oznaczeń markera. Wśród ekspertów i organizacji krajowych trwają dyskusje, kiedy, jak często i łącznie z jakimi innymi badaniami należy wykonywać oznaczenia PSA u mężczyzn nie wykazujących objawów choroby. Badanie wykonuje się u mężczyzn z objawami wskazującymi na nowotwór stercza, takimi jak utrudnione, bolesne i/lub częste oddawanie moczu, zakwalifikowanych do przezodbytniczego badania gruczołu (badanie per rectum, ang. digital recital examination - DRE). Oznaczenia PSA wykonuje się u chorych na raka stercza przed rozpoczęciem leczenia, systematycznie w kontroli chorych po jego zakończeniu dla wczesnego wykrycia nawrotu choroby, a także dla monitorowania niektórych form terapii.